مىفرمايد و بسا كه شخصا در قضاى حوائج آنان سعى فرمايد . پاسخ پنجم : اين است كه ، بر امام واجب نيست كه شخصا و بدون واسطه در امور دخالت نموده و راتق باشد ، بلكه مىتواند ديگران را به نحو خصوص يا به عنوان عموم از جانب خود بگمارد همانطور كه امير المؤمنين و ائمه عليهم السّلام از طرف خود در شهرهائى كه حاضر نبودند ، ديگران را منصوب مىفرمودند ، امام هم در زمان غيبت صغرى كسانى را به مقام نيابت خاصه نصب فرموده بود و در غيبت كبرى بطور عموم ، فقهاء و علماى عادل را كه دانا به احكام هستند ، براى قضاى فصل خصومات و اجراى سياسات و حفظ و نظر در مصالح عالى اسلامى نصب و تعيين كرده كه مرجع امور خلق باشند پس ايشان در عصر غيبت به نيابت از آن حضرت بر حسب ظاهر عهده‌دار حفظ شريعت و به شرحى كه در كتابهاى فقه مذكور است داراى ولايت مىباشند . پاسخ ششم : اصل وجود امام موجب دلگرمى و قوّت روح بندگان خدا و اهل اللّه و كسانى كه سالك سبيل هدايت هستند مىباشد و به عبارت ديگر يك نقطهء اتكاء براى سالكان سبيل اللّه است كه اگرچه خدا نقطهء اتكاى همه است و همه به خدا اتكال و اعتماد دارند ولى وجود پيغمبر در جنگها و غزوات باعث يك دلگرمى و قوّت قلب خاص براى مجاهدين اسلام بود و با نبودن ايشان تفاوت بسيار داشت كه حتى شخصيّتى مثل حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود : « كنّا اذا احمرّ البأس اتّقينا برسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله و سلّم فلم يكن أحد منّا أقرب الى العدوّ منه » « 1 » . « ما هرگاه آتش جنگ سرخ مىشد ( جنگ شدت مىيافت ) به

--> ( 1 ) - نهج البلاغه ، ص 214 ، نهمين كلام از كلمات غريبه امام عليه السّلام .